Ιχνεύμονες και άλλα παρασιτοειδή

Ο ιχνεύμων (Εικ. 1) είναι ένα έντομο που μοιάζει με τη σφήγκα, αλλά πιο λεπτό· ίσως να φέρνει και της μύγας, αλλά στο πιο μακρύ. Δυσκολεύεται να το κατατάξει κανείς, αφού άλλοτε υπάρχουν ομοιότητες στη μορφή με τη σφήγκα κι άλλοτε στη συμπεριφορά με τη μύγα. Εξάλλου τα είδη αυτού του περίεργου υμενόπτερου ξεπερνούν τις 25.000. Το σίγουρο είναι ότι ο ιχνεύμων, με το βαρύγδουπο αρχαιοπρεπές όνομα, παρασιτεί. Ζει σε βάρος άλλων οργανισμών. Και ίσως γι' αυτό αξίζει να αναφερθεί.

Εικ. 1

Ενώ στην ενήλικη φάση τους τα έντομα αυτά τρέφονται με νέκταρ (πολύ καθώς πρέπει), τα θηλυκά εναποθέτουν τα αβγά τους πάνω στις κάμπιες άλλων εντόμων. Οι προνύμφες του ιχνεύμονα παρασιτούν σε αυτές τις χρυσαλλίδες, μέχρι να αναπτυχθούν σε τέλεια έντομα, κατατρώγοντας τον ξενιστή τους μέχρι εξοντώσεως. Ο θάνατός σου η ζωή μου δηλαδή. Αυτό μπορεί να βοηθάει στην οικολογική ισορροπία, π.χ. καταπολέμηση των παρασίτων στις αγροτικές καλλιέργειες, αλλά όσο να 'ναι είναι βάναυσο. Αξιοθαύμαστο μέσα στη φρίκη του επίσης είναι ότι ο ιχνεύμων καταφέρνει να παραλύσει τις πολύτριχες κάμπιες, πλήττοντας κατευθείαν το μοναδικό τους γάγγλιο (Λέβι, 2009: 120). Πόσες χιλιετίες εξέλιξης άραγε χρειάστηκαν για να συντελεστεί αυτή η μαθηματική ακρίβεια;

https://b-technology.pro/ru/naezdniki-ili-paraziticheskie-osy/

Η φύση δίνει το παράδειγμα και ο άνθρωπος τη μιμείται. Οι ζώντες οργανισμοί δε διαθέτουν ηθική, αλλά ο άνθρωπος που διαθέτει, αποδεικνύεται συχνά πυκνά ως το χείριστο έμβιο ον. Μην πάμε μακριά για παραδείγματα... Επειδή πλησιάζει η 27η Ιανουαρίου, Διεθνής Ημέρα Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, αλιεύω από το βιβλίο του Πρίμο Λέβι (2009) Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος το παρακάτω: 

«Ακόμα και ο ίδιος ο τρόπος της εξόντωσης εκατομμυρίων ανθρώπων (ο όποιος επελέγη μετά από λεπτομερή πειράματα) ήταν καθαρά συμβολικός. Έπρεπε να χρησιμοποιηθεί, και πράγματι χρησιμοποι­ήθηκε, το ίδιο δηλητηριώδες αέριο με το οποίο απολυμαίνονταν το κύτος των πλοίων και μέρη μολυσμένα από ψείρες και κοριούς. Ανά τους αιώνες έχουν επινοηθεί τρόποι θανάτωσης πιο φρικτοί αλλά κα­νείς δεν εξέφραζε τόσο βαθιά χλευασμό και περιφρόνηση» (Λέβι, 2009:234).

Δεν ξέρω αν οι παραλληλισμοί και οι αναφορές σε έντομα είναι εύστοχες για την περίπτωση του Ολοκαυτώματος. Βλέπω όμως ότι οι ιδεολογίες του φασισμού σαν εξελιγμένοι ιχνεύμονες εξακολουθούν να ελλοχεύουν στην κοινωνία και να απειλούν τη δημοκρατία. Βρίσκουν με τον λαϊκισμό τα τρωτά της γάγγλια και τα παραλύουν για να διεισδύσουν στο σώμα της και να εναποθέσουν τα αβγά τους. Κι ύστερα περιμένουν να εκκολαφθούν και να απολαύσουν το βασανιστικό ροκάνισμά της... όσο τα μέλη της κοινωνίας αδιάφορα κυνηγούν την «ευτυχία». Αλλά... 

«Στη ζωή όλοι ανακαλύπτουν -αργά ή γρήγορα- ότι η απόλυτη ευτυχία είναι ανέφικτη, αλλά λίγοι θα εμβαθύνουν στον αντίθετο συλλογισμό: ότι ανέφικτη είναι και η απόλυτη δυστυχία. Οι περιστάσεις της ζωής που αποκλείουν την πραγματοποίηση και των δύο αυτών οριακών καταστάσεων, απορρέουν απ’ την ανθρώπινη φύση, φύση εχθρική προς την έννοια του άπειρου. Τις αποκλείει η σταθερή άγνοια του μέλλοντος που άλλοτε ονομάζεται ελπίδα και άλλοτε αβεβαιότητα για το αύριο. Τις αποκλείει η βεβαιότητα του θανάτου που βάζει τέλος σε κάθε χαρά αλλά και σε κάθε θλίψη. Τις αποκλείουν οι αναπόφευκτες υλικές φροντίδες που όπως δηλητηριάζουν τη διαρκή ευτυχία, με τον ίδιο τρόπο μας αποσπούν αδιάκοπα από τη σκέψη της δυστυχίας που μας απειλεί, καθιστώντας την αποσπασματική και γι’ αυτό υποφερτή» (Λέβι, 2009: 18-9).

Rafael Gómezbarros, 2014, installation, Saatchi Gallery

Primo Levi, 2020, Figures, GAM - Galleria d'Arte Moderna di Torino, Turin, Italy

Αναφορές:

Πρίμο Λέβι, 2009, Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος, Αθήνα: Άγρα, γ΄ έκδοση